जानकीहरणे कालिदासस्य काव्यभावना

Abstract

नवनवोन्मेषशालिणी प्रतिभामुपजीव्य कवयो यद्यपि नवनवकाव्यानि विरचयन्ति तथापि तेषां रचनासु किमपि सादृश्यं समापतति। वस्तुतः कवयः प्रायशः पूर्ववर्तिकविरचनाप्रभावेन प्रभावान्विताः भवन्ति। भाषाभावच्छन्दोऽलंकारशैलीप्रभृतिषु कवीनां स्वकीया चिन्ताधारा यद्यपि तिष्ठति तथापि सम्यक् निरीक्षणेन अवगम्यते यत् यस्य कस्यचित् रचनाक्षेत्रेऽन्येषां पूर्वाचार्याणां प्रभावः क्वचित् क्वचित् परिलक्ष्यते। एवं कुमारदासस्योपरि पूर्ववर्तिकालिदासस्य प्रभावः दृश्यते। अधुनात्र कुमारदासस्य जानकीहरणमहाकाव्ये प्रतिफलिताः कालिदासस्य प्रभावाः समासेन उपस्थाप्यन्ते।