कालिदासररूपकेषु सामुलिकशास्त्रसन्दराभाः

Abstract

त्रिस्कन्धात्मकस्य ज्योतिषशास्त्रस्य महत्त्वपूर्णम् अङ्ग वर्तते संहितास्कन्धः । अस्य स्कन्धस्यान्तर्गत सामुद्रिकशास्त्र विद्यते । प्राचीनकाले मानवानाम् अङ्गलक्षणानुसरेण फलकथनस्य प्रचलनम् आसीत् । पूर्वकाले एषा अङ्गविद्या इति नाम्ना प्रसिद्धा किन्तु तदनन्तरं एषा विद्या सामुद्रिकशास्त्रमिति नाम्ना प्रचारितं प्रसारितञ्च । कविः स्वनाटके काव्ये वा अनेन प्रयोगेण पात्रस्य भविष्य स्वभावञ्च निरूपयति । शोधपत्रेऽस्मिन् कालिदासरचितानि अभिज्ञानशाकुन्तलं विक्रमोर्वशीयं मालविकाग्निमित्रं नाटकत्रयाण्यपि स्वीकृतानि । त्रिषु नाटकेषु अपि प्राप्तानि अङ्गलक्षणानि सामुद्रिकशास्त्रलक्षणैः सह तुलनात्मकमध्ययनमत्र विधीयते ।